Maddenin Üç Hali Üzerine

Biraz maddelerin üç hali üzerine konuşalım çocuklarla dedim halihazırda yağmur, bulut kar mevsimi gelmişken. suyun üç halini çizgi filmlerden olsa gerek gayet güzel anlamış. O zaman erime, donma, buharlaşma olaylarını gözlemlemek çok daha eğitici olacak. Bunun için erimeyi gözlemlemek için deney hazırlıklarına başladık. Erime olayını aha güzel fark etmek için içine gıda boyası katarak buz kalıplarında dondurduk.  Suyun nasıl donup katılaştığını gördükten sonra oluşan renkli buz kalıplarını ılık su bulunan büyükçe bir bardağa koyarak erimesini sağladık. Normalde buzun su içinde erimesi net gözlemlenemiyor. Bizim buzun renkli olması su içinde çok güzel renk dalgaları oluşturarak erdiği için çocukların ilgisini çekti. Defalarca tekrarladılar.  Oğlum bile öğrenmiş.” Anne buz eridi, buz eridi” deyip durdu. Sonra yoğun istek üzerine eriyen buzlar koca bardağın içinde tekrar donmak üzere buzluğa yerleştirildi. Bakalım nasıl olacakmış? Merak ediyorlarmış. Onlara eğlence olsun.:)

020021

026Bunlar da ilginizi çekebilir:

Tuzdan Fikirler

İşte böyle uzun bir süreçten sonra tuzları gıda boyası ile boyayıp, çocukların seveceği bu faaliyet ortaya çıktı. Sinem çok mutlu olmuş olacak ki akşam babası gelince, bir bilim insanı edasında yaptıklarını anlatırken gözlerinin içi parlıyordu. Onu öyle mutlu görünce…., anneler benim ne hissettiğimi anlayacaktır!

Gerekli Malzemeler:

  • Tuz
  • Değişik renklerde gıda boyası.
  • Ana renklerde olup bizim gibi renkleri karıştırarak başka renkte ve tonda da boyalar elde edebilirsiniz. Bence asıl zevkli olan bu. RENKLERİ KARIŞTIRMAK. Ayrıca çocuklar bu işlemi kendileri yapınca ara renkleri daha iyi öğreniyorlar

Mesela sarı ile maviyi karıştırınca yeşil olduğunu 4-5 yaş çocukları genelde biliyorlar. Ama bu karıştırma işlemini yaparken, maviye sarı eklenirse, yeşilin tam olarak ortaya çıkmadığını, bunun için sarının miktarının çok daha fazla olması gerektiğini kendileri gözlemleyebiliyorlar.  Sarıya çok az mavi eklenip yeşili elde etmenin daha kolay olacağını da keşfedebilirler.

 

 

Sonra da bir kimyager edasıyla azıcık kırmızı, azıcık sarı, azıcık da yeşil eklersek acaba hangi renk olacak diye araştırmalara başlıyorlar.:) Yeşil rengin kuru haldeyken kahverengi görünüp su ilave edince yeşil olması bile Sinem için çok eğlenceliydi.Bizde sarı, kırmızı ve yeşil olmak üzere 3 renk gıda boyası vardı. Onları değişik miktarda karıştırarak farklı renkler elde etmeye çalıştık. Sonra iki tatlı kaşığı tuz ilave edip, renkli tuz elde ettik.

Dikkat edilmesi gerekenler:

  • Boyaya ilave edilen su az, tuz çok olmalı. Su miktarı ne kadar az olursa tuzu kurutmak o kadar kolay oluyor.
  • Kurutma işlemi açık havada yapılabileceği gibi, zamandan tasarruf adına fırın bu iş için uygun.
  • Ayrıca kurutma işlemi bittikten sonra tuzları faaliyetlerde kullanırken eldiven kullanılırsa eller boyanmamış olur. Yoksa uzun bir süre el yoksa zorunda kalabilirsiniz!

Biz renkli tuzları, buzdolabı ve vazo süsü ile serbest resim çalışmasında kullanabileceğimizi düşündük.


Bunlar da ilginizi çekebilir:

Gizli Renkler Deneyi

Çocuklarımız renkleri öğrendikten sonra ilk yaptığımız şey, hangi iki rengi karıştırırsak yeşil olur, hangi iki rengi karıştırırsak mor olur gibi sorularla onun farklı yönde düşünmesini sağlamak. Bunu  için de renkli boyaları karıştırarak kendisinin keşfetmesi daha iyi olacaktı. Yaparak görerek öğrenilen şeyler kolay kolay unutulmuyor. Geçenlerde de acaba kullandığımız boya kalemleri de aynı şekilde renklerin karıştırılmasıyla mı elde ediliyor dedik ve biraz araştırmadan sonra bunu bir deney ile kolaylıkla öğrenebileceğimizi gördük. 

Gerekli Malzemeler:

  • Kahve filtre kağıdı
  • Renkli keçeli kalemler veya değişik markalardan siyah marker kalemler
  • Bardak
  • Su

Deneyin yapılışı:

Deneyin esası, kimya sektöründe çok sık kullanılan kromotografi yöntemine dayanıyor. Maddelerin farklı hızlarda dağılmalarından veya bir fazda farklı sürelerde tutunmalarından yararlanarak maddelerin tespiti esasına dayanıyor. Biz de  kağıt kromotografisinden yararlanarak basit bir renkleri ayırma deneyi yaptık.

Kağıt filtrelerini bantlar halinde kestik. Altı kısmından yaklaşık 1,5-2cm yukarıya ve yaklaşık 2cm aralıklarla  irice değişik renklerde noktalar yaptık. Sonra da yarısına kadar su dolu bardağa kağıdın ucu değip renkli noktaların değmeyeceği şekilde daldırdık. Sona da muhteşem renk dağılımını izlemek kaldı.


Bir de bunları deneyin:

  • Filtre kağıdının alt kısmına renkleri noktalar halinde değilde ince birer çizgi halinde, üst üste çizin. Örneğin kırmızının üstüne mavi, sonra yeşil, sonra mor çizgi çizin. Sonra suya gene çizgi değmeyecek şekilde daldırın. Burada da renklerin dağılım hızlarının farklı olduğunu göreceksiniz.
  • Farklı markalardan siyah keçeli kalemleri kullanıp, her markanın siyahı hangi renkleri karıştırıp elde ettiğini keşfedebilirsiniz.
  • Aynı deneyi, guaj boya, gıda boyası veya tükenmez kalemler ile deneyebilirsiniz. Ne oldu? Hareketli faz olarak su kullandığımız için kullandığımız boyanın suda çözünüyor olması gerekir. Hangi boyaların suda çözündüğünu çocuğunuzla birlikte keşfedebilirsiniz.

İyi eğlenceler…

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Daha fazla deney içinMeraklı Minikler Laboratuvarı‘ına, zeka geliştirici faaliyetler için Akıllı Çocuk Atölyesine bakabilirsiniz.

Yenebilen Bir Deney

İlk defa ortaya çıkan ürünü yiyebileceğimiz bir deney yaptık. Aslında deney dememizin sebebi nasıl oluştuğunu anlamak ve bu konudaki bilgilerimizi artırmak.Yoksa yaptığımız, evimizde yediğimiz bir peynir türü. Lor peyniri diyecektim ama az önce rastladığım bilgiye nazaran bunun lor peyniri olmadığı, asıl lor peynirinin peynir altı suyundan yapıldığını eklemek isterim. Bizimkisi süt kesiğinden elde edilen bir peynirmiş. Yanlışlıkla halk arasında lor peyniri deniliyormuş. Ama beklediğimden daha lezzetli oldu ya artık soframızdan eksik olmaz.

Deney Ön Bilgisi:

Kızımdan biliyorum okul şarkılarında hep vitaminlerden söz ediliyor. Onların yararlarından, bize sağlık ve güç verdiği anlatılıyor. Ya proteinler…

İşte Sinem’e bir de proteinlerin varlığından söz etmek gerekti. Kendisi, benim gibi, bir peynir sever olmadığı için belki nasıl olduğunu görür de kendisi denerse bir ihtimal yer dedim. 

-Sinem protein ne demek biliyor musun?

-Hayır..

-Peki vitamin?

- Vitaminler, bizim büyümemize ve sağlıklı olmamıza yardımcı olur. Hastalanmamızı engeller.

-İşte proteinler de bizim büyümemize yardımcı olurlar.Vücudumuzda meydana gelen bütün faaliyetlerde gereklidirler.

-Peki, protein hangi yiyeceklerde vardır?

-Bilmem!?!

-Vitaminler?

-Meyvelerde, sebzelerde…

-Proteinler de sütte, peynirde , yoğurtta, ette, balıkta, baklagillerde… Yani bir çok yiyecekte var.

Şimdi sütteki proteini görmek için bir deney yapacağız, Hatta sonunda yaptığımız şeyi de afiyetle yiyeceğiz.:)

Gerekli Malzemeler:

  • 1 L süt
  • yarım çay bardağı elma sirkesi
  • Sütü kaynatmak için bir kap
  • Süzmek için bir tülbent ve süzme kabı

Yapılışı:

Sütü iyice kaynattık. Kaynama devam ederken, içine karıştırarak sirkeyi ilave ettik. Süt hemen kesildi ve tortular oluşmaya başladı. Bir müddet daha kaynattıktan sonra süzgecin içine tülbent koyarak sıvı boşalttık ve süzülme işleminin tamamlanması için bir yere asarak beklettik. İyice süzüldükten sonra içine lezzetlendirmek için biraz tuz ve taze kekik ekledik.

Nasıl Oldu?

Sütün içinde bulunan protein kazeindir. Kazein sirkenin içindeki asitle karşılaşınca, asitle birleşemediğinden pıhtılaşır. Biz buna kesildi deriz.Böylece protein oranı oldukça yüksek bir bir besin ortaya çıkar.

Bir de bunu deneyelim:

  • Aynı deneyi başka asidik maddelerle deneseydik aynı sonucu alır mıydık? Mesela limon suyu, yoğurt…
  • Tam yağlı süt yerine yarım yağlı süt kullansaydık sonuç değişir miydi?
  • Yarım çay bardağı yerine bir çay bardağı sirke kullansaydık nasıl olurdu?

Fazladan bilgi:

  • Sirkenin içindeki asit- asetik asit
  • Limonun içindeki asit-sitrik asit
  • Yoğurdun içindeki asit-laktik asit

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Çiçeğin içtiği su nereye gider?

Yaz geldi. Artık çocukları evde tutmanın imkanı yok. Her yerde çiçekler açtı, ağaçların neredeyse meyveleri olgunlaşacak. Ağaçları, yapraklarından tanımaya merak sardık. Şu ağaç, kiraz ağacı, şu elma derken, acaba nasıl bu kadar çabuk büyüdüler…

Okulda öğrendiğimiz şu cümle size de tanıdık gelecektir.”  Bitkiler topraktan aldıkları su ve mineraller ile güneşten gelen enerji ile….” İşte bu topraktan gelen suyun, bitkilerin büyümesine katkısını gözlemelemek için bir deney yapalım dedik.

Gerekli Malzemeler:

  • Bir çiçek ( Beyaz renkli olması tercihimizdir)
  • Bir bardak su
  • Gıda boyası

Deneyin Yapılışı:

Bahçeden topladığınız çiçekleri, hatta bizim gibi yol kenarında kendiliğinden yetişen çiçekleri bulursanız daha iyi olur, bir miktar gıda  boyası katılmış suyun içerisine koyuyorsunuz. Sizin yapacağınız bu kadar. deneyin devamını sevgili çiçeğiniz yapıyor. :) 1-2 saatlik aralıklarla fotoğrafını çekerseniz, renginin nasıl değiştiğini görmek daha güzel oluyor.

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Daha fazla deney için:

BİR OLAY, İKİ DENEY!

Bugün aynı olayı anlatan iki deney yaptık. Aslında bir tanesini daha önce denemiştik. Geçenlerde aynı olayı anlatan ikinci bir deneyi bulunca iki deneyi birleştirip, bir olayı açıklamanın tek bir yolu olmadığını göstermeye çalıştım Sinem’e. 

1. Deney- Isınan hava genişler, soğuyan hava büzülür.

     *Yumurta kavonoza nasıl girdi?*

2. Deney- Isınan hava genişler, soğuyan hava büzülür.

     * Su bardağın içine nasıl doldu?*

DENEY ÖN BİLGİSİ

Hava, etrafımızı çepeçevre saran bir gaz karışımıdır.  Isınmasıyla birlikte, gaz molekülleri hareketlenir ve genişler. Soğumasıyla tekrar gaz moleküllerinin arasındaki mesafe azalır. Böylece gaz molekülleri bakımından yoğunlaşır. 

Yumurta kavanoza nasıl girdi?

Gerekli malzemeler:

-İyi pişmiş yumurta

-Yumurtanın neredeyse geçeceği büyüklükte bir kavanoz veya herhangi bir cam kap
-Sıcak su


                                                                          


Kavanoz sıcak suyun içinde bir süre bekletilerek ısınması sağlanır. Bir bez yardımıyla, sıcak suyun içinden alınır ve soyulmuş yumurta üzerine yerleştirilir. Kavonozun içindeki havanın soğumasıyla birlikte, içindeki hava büzülmeye başlar ve yumurtayı içine çeker.

Su bardağın içine nasıl doldu?

Gerekli malzemeler:

  1. Çukur tabak
  2. Su
  3. Gıda boyası veya herhangi bir renklendirici madde
  4. Mum
  5. Büyükçe bardak

Suyu, tabağın içine döküp üzerine çok miktarda gıda boyası ilave edip renklendirdik. Üzerine mumu yerleştirilip, yaktık. Bardağı, hafif eğik bir şekilde bir süre bekletip, mum sönmeye yakın, bardağı kapattık. Mumun sönmesiyle soğumaya başlayan hava, büzülür ve hacmini tamamlamak için suyu bardağın içine çeker.

Sonunda iki deneyi de Taylan’a rağmen tamamlayabildik. Her şeye müdahale söz konusu. Keşke ekstra bir fotoğraf çeken olsa da bir de kamera arkasını görüntüleye bilsem.:) 

Bunlar da ilginizi çekebilir:

SÜTTE RENK DALGALARI

Bugün yeni bir deneyde, yüzey aktif maddelerinin etkilerini inceleyelim dedik. Yapılması oldukça basit ve çocukların çok hoşlanacağı bir deney. Nitekim Sinem de bayıldı diyebilirim. 3-4 kere tekrarladı. 

DENEY ÖN BİLGİSİ

Yapacağımız deneyin yüzey aktif maddelerle  ve yüzey gerilimi ile ilgili olduğunu söyleyince Sinem yüzüme şaşkın şaşın baktı tabi. Daha önce bu kelimeleri duymamıştı. Zaten amacım da onu yeni, iki terimle tanıştırmaktı. O zaman, soruyu dolaylı yoldan sormak gerekir.

-Bulaşık deterjanı, çamaşır deterjanını, şampuanı niçin kullanırız?

-Bulaşıkları yıkamak için, kirli çamaşırları yıkamaka için saçımızı temizlemek için… yani kirleri uzaklaştırmak için.

-Peki acaba deterjanlar kirleri, çamaşırlardan nasıl uzaklaştırıyorlar?

-????

-Yıkama suyuna katılan sabun ve deterjanlar, suyun ıslatma özelliğini artırır; bu nedenle su, kumaş ve kirlere daha kolay girer. Bundan sonra kirin uzaklaştırılması başlar. Temizleme sıvısının her bir molekülünü, uzun bir zincir olduğunu düşünelim. Zincirin bir ucu suyu seven ve diğer ucu suyu sevmeyen veya kiri sevendir. Bu zincirin kiri seven uçları, bir kir parçacığına yönelir ve onun etrafını sarar. Aynı zamanda suyu seven uçlar, molekülleri ve kir parçacığını kumaştan uzaklaştırıp, onu su içerisine taşır. Böylece giysilerimiz temizlenmiş olur. Aynı şey kirli tabaklarımızı yıkarken de oluyor. 

Şimdi sıra bunu bir gösteri ile somutlaştırmaya geldi. Hayata geçirilmeyen bilgi, ezber bilgidir ve yaşamda kullanmadığımız sürece boş bilgidir bence.

DENEY İÇİN GEREKLİ MALZEMELER 

  1. Tabak
  2. Yağlı süt
  3. Gıda boyası
  4. Bulaşık deterjanı
  5. Pamuklu çubuk

DENEYİN YAPILIŞI

Bir miktar sütü tabağa boşaltıp üzerinde değişik renklerde gıda boyası damlattık. Bizim gıda boyamız toz halde olduğu için, amacımız da yağların uzaklaştırıldığını görmek olduğuna göre biraz yağ ile karıştırıp öyle damlatırsak olur diye düşündüm. Eğer sıvı gıda boyası varsa süte doğrudan damlatmanız yeterli olacaktır. Pamuklu çubuğu bulaşık deterjanına daldırıp bu renkli noktacıkların üzerinden süte daldırdık ve renk şöleni başladı.:)

NASIL OLDU?

Bulaşık deterjanı yüzey aktif madde olduğu için yağları uzaklaştırmaya çalışacaktır. Buradaki yağ sütün içinde bulunana yağdır. Bunu yaparken de  renkler de yağ ile birlikte dağılır. Yani deterjanların bulaşıklarımızı nasıl temizlendediğini görmüş olduk.

Eğlencesi, bir şeyler başarmanın mutluluğuyaşam deneyimi yanımıza kar kaldı.:)

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Lava Lamba Yaptık!

İşte  bir görsel şölen daha. Lava lamba…

Çocuklara bilimi sevdirmenin yolu, eğlenerek, görerek, yaparak öğrenmeden geçer. Benim bütün çabam da bu yönde. Bu nedenle evde lava lamba yapmak en iyi denemelerden biri bence. Deneye başlamadan önce birkaç hazırlık sorusu iyi gelir, dedik ve sorduk. :)

  • Su mu daha ağırdır, yoksa yağ mı?
  • Ağır olan mı altta olur yoksa hafif olan mı?
  • Yağ ile suyu karışır mı?

Sinem’e bu soruları  sorduğumda, yağ daha ağırdır dedi. İyi de oldu. Çünkü bunu kendi keşfetmesini istiyordum.

     Ve….Deneye başladık. Bir kap içerisine, kabın 1/3 ü kadar su koyduk.

Birkaç damla sıvı gıda  boyası veya çay kaşığının ucuyla toz gıda boyası ilave ederek görselliği artırdık.

Üzerine kabı tamamlayacak kadar çiçek yağı ile doldurduk. Bu ilave sırasında renkli  baloncuklar görülmeye başlanıyor.

Bu sırada ağır olan madde aşağıda olur diyen kızım, suyun altta kaldığını görünce:”Aaaa, anne su daha ağırmış” dedi.Güzel bir keşif oldu. daha sonra eczaneden aldığım, efervesan tablet, ilave edip baloncukları hareketlendirdik. Bu aşamada yağı ile suyun karışıp karışmadığı konusuna açıklık getirmek gerekti.

Yağ ile suyun tam karışmadığı birbiri içinde damlacıklar halinde asılı durduğunu, yağ içindeki  renkli su damlacıklarını ve renkli sudaki parlak yağ damlacıklarını gözleyerek öğrendi. İyi bir deneyim oldu. 

Bunlar da ilginizi çekebilir:

GAZETENİN GERİ DÖNÜŞÜMÜ

İlk defa, sonucunun nasıl olacağını tahmin edemediğim, bir deneye başlamıştık. ”Arka Bahçede Bilim” adlı programda kızım görmüş.

” Anne, çok güzel olduuuu!  Hemen hemen, yapmalıyyyyııızzz!! dedi heyecanla.   Her şeyi anında yapmalısınız Sinem için. Sizin işiniz varmış, malzeme lazımmış, önemli değil. Belki de onun yaşındaki, bütün çocuklar böyledir. Bilemiyorum.

Kendisini biraz anlattı deneyi de,ona göre,  gazeteleri parçaladı, su koydu, hamur oldu işte o kadar! Neyse biraz araştırmadan sonra, olayı kavradım , çoğu bilgiler Sinem’in anlattığı şekildeydi.:) Biz de kattık, karıştırdık, süzdük… Sonunda bakın ne oldu!

Önce gazeteyi bir kabın içine, ufak parçalar halinde yırttık. Üzerine , gazeteleri iyice ıslatacak kadar su ilave ettik. İki gün beklettik.Bekleme süresinden sonra gazeteleri bu suyun içindeyken daha ufak parçalara böldük. Tabiri caizse, çorba haline getirdik. Sonra  sıkıp, suyunu attık.

Temiz su ilave edip, blenderla parçaladık. Oluşan karışımı, yarısına kadar temiz su ile doldurduğumuz kabın içine aktardık. Bu aşamada toz boya eklenip renkli kağıt yapılabilir.

Ayrıca sim, kuru çiçek , yaprak da ilave edilip değişik kağıtlar elde edilebilir. Bir tel örgü sayesinde bu karışımdan alınır ve iyice süzülmesi beklenir.

Biz evdeki un eleğeni kullandık.:) Nalburdan satın almak bence gereksiz. Çok hafifçe bastırarak, suyun daha hızlı süzülmesini sağladık.

Saç kurutma makinesinden de yardım almayı unutmadık.:)Üzerine ağırlık koyarak düzgün kuruması sağlanması gerekirken benim sabırsız miniklerin beklemeye tahammülleri olmadığı için kaloriferin üzerinde kurutmak zorunda kaldık.

Sıra geldi süslemeye ve tabii hediye haline dönüştürmeye. Sinem, hediye vermesini çok sever. 

O nedenle ne yaparsa yapsın, bir resim bile olsa, onu bir zarfa koyar, üzerine birkaç çiçek çizer, arkadaşına hediye eder.

Bu çalışmasını da okuldaki en yakın arkadaşlarına hediye etmek için hazırladı.:)

Bunlar da ilginizi çekebilir: