Deney: Maya canlı mıdır?

Siz hiç üflemeden ve hava vermeden bir balonun şiştiğini gördünüz mü?

Deney/Etkinlik Malzemeleri: 

  • Kuru Maya
  • Su
  • Şeker
  • Balon
  • Yemek kaşığı
  • Tatlı kaşığı
  • Plastik su şişesi

Deneyin Yapılışı: 

  • Plastik su şişesinin içine iki tatlı kaşığı maya konur.
  • Üzerin 2 tatlı kaşığı şeker ilave edilir.
  • Üzerine ılık su ilave edilir ve karıştırılır.
  • Şişenin ağzına bir balon geçirilir.
  • Şişe ılık su dolu bir kabın içinde 20 dakika kadar bekletilir.
  • Şişe ve balon aralıklı olarak gözlemlerinir.

Ben bu deneyin sonuna yetişmişim. Çünkü deneyden haberim yoktu. Her akşam, Arka Bahçede Bilim izleyip, ne yapacaklarını planlıyorlar. Taylan’ın “Anneee, bunu biz de yapabiliriiiiiz!!!” deyip, deneyi baştan sona anlatıyor. Neyse ki ertesi sabah, bunlar unutuluyor. Yoksa ev neye dönüşür bilemiyorum.   Evde kapı açılır açılmaz, “Anneee!!! “şeklinde bir sevinç çığlığı ve ardından kaybolmaları bir anda oldu. Hemen neler yaptıkları gösterdiler. Balonun şiştiğini görünce başardıkları için pek sevinmişler. Hatta bizim küçük zıpır, şişeyi çalkalayarak balonun daha çok şiştiği keşfetmiş. Böylece her on dakikada bir çalkalama işine girişince, ha balon yırtılıcak, ha  şimdi çıkacak diye yüreğimiz ağzımızda ailecek hop oturutup hop kalktık. :)

DSCN1829

Biraz da teorik bilgi: 

Mayalar, uygun sıcaklıktaki ortamda, yeterli nem ve besin bulunduğunda çoğalan tek hücreli canlılardır.
Bu canlıların başlıca besin kaynağı şekerdir. Mayaların, besinleri parçalaması sonucunda da alkol ve karbondioksit açığa çıkar.
Şişenin içinde de şeker olduğu için mayalar hızla çoğalmaya başladı ve besinleri parçalamlı ile karbondioksit açığa çıktı. Karbondioksit şişenin ağzına taktığımız balonun içine doldu ve şişmesini sağladı.

Bir de bunu deneyin:

Çocuklarla birlikte ekmek  mayalanıp hamurun kabarması ve piştikten sonra da karbondioksitin neden olduğu kabarcıklar gözlemlenebilir.

Maddenin Üç Hali Üzerine

Biraz maddelerin üç hali üzerine konuşalım çocuklarla dedim halihazırda yağmur, bulut kar mevsimi gelmişken. suyun üç halini çizgi filmlerden olsa gerek gayet güzel anlamış. O zaman erime, donma, buharlaşma olaylarını gözlemlemek çok daha eğitici olacak. Bunun için erimeyi gözlemlemek için deney hazırlıklarına başladık. Erime olayını aha güzel fark etmek için içine gıda boyası katarak buz kalıplarında dondurduk.  Suyun nasıl donup katılaştığını gördükten sonra oluşan renkli buz kalıplarını ılık su bulunan büyükçe bir bardağa koyarak erimesini sağladık. Normalde buzun su içinde erimesi net gözlemlenemiyor. Bizim buzun renkli olması su içinde çok güzel renk dalgaları oluşturarak erdiği için çocukların ilgisini çekti. Defalarca tekrarladılar.  Oğlum bile öğrenmiş.” Anne buz eridi, buz eridi” deyip durdu. Sonra yoğun istek üzerine eriyen buzlar koca bardağın içinde tekrar donmak üzere buzluğa yerleştirildi. Bakalım nasıl olacakmış? Merak ediyorlarmış. Onlara eğlence olsun.:)

020021

026Bunlar da ilginizi çekebilir:

Yoğunluğu Fark Ettiren Deney

Hangisi daha ağır hangisi hafif gibi sorular, okul öncesi dönemdeki çocuklar için oldukça soyut sorular. Bunları somutlaştırarak anlatmak gerek. Daha önceki deneylerde yağ ile su karşılaştırıp hangisinin ağır olduğunu Sinem kendi keşfettiği için öğrendi. Arada sırada sorduğumda unuttuğunu fark ediyorum. Biraz düşünüyor, sanırım deneyi aklına getirip, öyle cevabı veriyor. Bu kez daha çok sıvıyı yoğunluk açısından karşılaştırmaya karar verdik. Evde bulduğumuz süt, su, yağ, alkol, nar ekşisi, bulaşık deterjanı gibi sıvıları, yoğunluk açısından karşılaştıralım dedik.

Deney ön bilgisi olarak,  bütün sıvıları bardağa tek tek boşalttığımızda hangisi altta olur, ağır olan mı, hafif olan mı, sorusu üzerine konuştuk. Sonra da sıvıları incelemesini istedim. Gerekirse karıştırabilir,eliyle dokunabilir veya sadece gözlemleyip bu deney sonucunda hangisi altta kalacağına karar vermeliydi. Sinem de inceledi karıştırdı, baktı sonunda bir liste ile tahminini yazdı.

Sıralamaya göre ilave ettiğimizde, alkol ile suyun karışacağını biliyordum ve deney tam istediğim görünümde olmayacaktı ama gene de tahmininin uyup uymadığını kendi görmesini istiyordum. Hem böylece yaptığımız deney üzerinde daha çok tartışabilirdik. Yazdığı sıralamaya göre sıvıları boşalttık. Biraz bekledikten sonra sonuç işte böyle oldu.

Alkol su ile karıştığından alkol, deney esnasında görünmedi. Bu nedenle çok az bir kırmızı gıda boyası ile renklendirip sonradan ilave ettik ve Sinem bu kez alkolün yağ’dan daha hafif olduğunu görebildi. Tahmini tutmadı ama görerek  ve yaparak yeni bir şey öğrendi. Aslında sıralamanın nasıl olabileceği üzerine konuştuk ve tekrar denedik. İşte sonuç:

NOT: Sıvılar çok yavaş ilave edilmeli. Özellikle su, süt alkol birbiriyle rahatlıkla karışabildiğinden ayrımları zor oluyor. Su ile alkolü karıştırmamak için eklediğimiz gıda boyası da bu esnada sütü ve suyu da renklendirebiliyor.

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Gizli Renkler Deneyi

Çocuklarımız renkleri öğrendikten sonra ilk yaptığımız şey, hangi iki rengi karıştırırsak yeşil olur, hangi iki rengi karıştırırsak mor olur gibi sorularla onun farklı yönde düşünmesini sağlamak. Bunu  için de renkli boyaları karıştırarak kendisinin keşfetmesi daha iyi olacaktı. Yaparak görerek öğrenilen şeyler kolay kolay unutulmuyor. Geçenlerde de acaba kullandığımız boya kalemleri de aynı şekilde renklerin karıştırılmasıyla mı elde ediliyor dedik ve biraz araştırmadan sonra bunu bir deney ile kolaylıkla öğrenebileceğimizi gördük. 

Gerekli Malzemeler:

  • Kahve filtre kağıdı
  • Renkli keçeli kalemler veya değişik markalardan siyah marker kalemler
  • Bardak
  • Su

Deneyin yapılışı:

Deneyin esası, kimya sektöründe çok sık kullanılan kromotografi yöntemine dayanıyor. Maddelerin farklı hızlarda dağılmalarından veya bir fazda farklı sürelerde tutunmalarından yararlanarak maddelerin tespiti esasına dayanıyor. Biz de  kağıt kromotografisinden yararlanarak basit bir renkleri ayırma deneyi yaptık.

Kağıt filtrelerini bantlar halinde kestik. Altı kısmından yaklaşık 1,5-2cm yukarıya ve yaklaşık 2cm aralıklarla  irice değişik renklerde noktalar yaptık. Sonra da yarısına kadar su dolu bardağa kağıdın ucu değip renkli noktaların değmeyeceği şekilde daldırdık. Sona da muhteşem renk dağılımını izlemek kaldı.


Bir de bunları deneyin:

  • Filtre kağıdının alt kısmına renkleri noktalar halinde değilde ince birer çizgi halinde, üst üste çizin. Örneğin kırmızının üstüne mavi, sonra yeşil, sonra mor çizgi çizin. Sonra suya gene çizgi değmeyecek şekilde daldırın. Burada da renklerin dağılım hızlarının farklı olduğunu göreceksiniz.
  • Farklı markalardan siyah keçeli kalemleri kullanıp, her markanın siyahı hangi renkleri karıştırıp elde ettiğini keşfedebilirsiniz.
  • Aynı deneyi, guaj boya, gıda boyası veya tükenmez kalemler ile deneyebilirsiniz. Ne oldu? Hareketli faz olarak su kullandığımız için kullandığımız boyanın suda çözünüyor olması gerekir. Hangi boyaların suda çözündüğünu çocuğunuzla birlikte keşfedebilirsiniz.

İyi eğlenceler…

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Daha fazla deney içinMeraklı Minikler Laboratuvarı‘ına, zeka geliştirici faaliyetler için Akıllı Çocuk Atölyesine bakabilirsiniz.

Yenebilen Bir Deney

İlk defa ortaya çıkan ürünü yiyebileceğimiz bir deney yaptık. Aslında deney dememizin sebebi nasıl oluştuğunu anlamak ve bu konudaki bilgilerimizi artırmak.Yoksa yaptığımız, evimizde yediğimiz bir peynir türü. Lor peyniri diyecektim ama az önce rastladığım bilgiye nazaran bunun lor peyniri olmadığı, asıl lor peynirinin peynir altı suyundan yapıldığını eklemek isterim. Bizimkisi süt kesiğinden elde edilen bir peynirmiş. Yanlışlıkla halk arasında lor peyniri deniliyormuş. Ama beklediğimden daha lezzetli oldu ya artık soframızdan eksik olmaz.

Deney Ön Bilgisi:

Kızımdan biliyorum okul şarkılarında hep vitaminlerden söz ediliyor. Onların yararlarından, bize sağlık ve güç verdiği anlatılıyor. Ya proteinler…

İşte Sinem’e bir de proteinlerin varlığından söz etmek gerekti. Kendisi, benim gibi, bir peynir sever olmadığı için belki nasıl olduğunu görür de kendisi denerse bir ihtimal yer dedim. 

-Sinem protein ne demek biliyor musun?

-Hayır..

-Peki vitamin?

- Vitaminler, bizim büyümemize ve sağlıklı olmamıza yardımcı olur. Hastalanmamızı engeller.

-İşte proteinler de bizim büyümemize yardımcı olurlar.Vücudumuzda meydana gelen bütün faaliyetlerde gereklidirler.

-Peki, protein hangi yiyeceklerde vardır?

-Bilmem!?!

-Vitaminler?

-Meyvelerde, sebzelerde…

-Proteinler de sütte, peynirde , yoğurtta, ette, balıkta, baklagillerde… Yani bir çok yiyecekte var.

Şimdi sütteki proteini görmek için bir deney yapacağız, Hatta sonunda yaptığımız şeyi de afiyetle yiyeceğiz.:)

Gerekli Malzemeler:

  • 1 L süt
  • yarım çay bardağı elma sirkesi
  • Sütü kaynatmak için bir kap
  • Süzmek için bir tülbent ve süzme kabı

Yapılışı:

Sütü iyice kaynattık. Kaynama devam ederken, içine karıştırarak sirkeyi ilave ettik. Süt hemen kesildi ve tortular oluşmaya başladı. Bir müddet daha kaynattıktan sonra süzgecin içine tülbent koyarak sıvı boşalttık ve süzülme işleminin tamamlanması için bir yere asarak beklettik. İyice süzüldükten sonra içine lezzetlendirmek için biraz tuz ve taze kekik ekledik.

Nasıl Oldu?

Sütün içinde bulunan protein kazeindir. Kazein sirkenin içindeki asitle karşılaşınca, asitle birleşemediğinden pıhtılaşır. Biz buna kesildi deriz.Böylece protein oranı oldukça yüksek bir bir besin ortaya çıkar.

Bir de bunu deneyelim:

  • Aynı deneyi başka asidik maddelerle deneseydik aynı sonucu alır mıydık? Mesela limon suyu, yoğurt…
  • Tam yağlı süt yerine yarım yağlı süt kullansaydık sonuç değişir miydi?
  • Yarım çay bardağı yerine bir çay bardağı sirke kullansaydık nasıl olurdu?

Fazladan bilgi:

  • Sirkenin içindeki asit- asetik asit
  • Limonun içindeki asit-sitrik asit
  • Yoğurdun içindeki asit-laktik asit

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Çiçeğin içtiği su nereye gider?

Yaz geldi. Artık çocukları evde tutmanın imkanı yok. Her yerde çiçekler açtı, ağaçların neredeyse meyveleri olgunlaşacak. Ağaçları, yapraklarından tanımaya merak sardık. Şu ağaç, kiraz ağacı, şu elma derken, acaba nasıl bu kadar çabuk büyüdüler…

Okulda öğrendiğimiz şu cümle size de tanıdık gelecektir.”  Bitkiler topraktan aldıkları su ve mineraller ile güneşten gelen enerji ile….” İşte bu topraktan gelen suyun, bitkilerin büyümesine katkısını gözlemelemek için bir deney yapalım dedik.

Gerekli Malzemeler:

  • Bir çiçek ( Beyaz renkli olması tercihimizdir)
  • Bir bardak su
  • Gıda boyası

Deneyin Yapılışı:

Bahçeden topladığınız çiçekleri, hatta bizim gibi yol kenarında kendiliğinden yetişen çiçekleri bulursanız daha iyi olur, bir miktar gıda  boyası katılmış suyun içerisine koyuyorsunuz. Sizin yapacağınız bu kadar. deneyin devamını sevgili çiçeğiniz yapıyor. :) 1-2 saatlik aralıklarla fotoğrafını çekerseniz, renginin nasıl değiştiğini görmek daha güzel oluyor.

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Daha fazla deney için:

BİR OLAY, İKİ DENEY!

Bugün aynı olayı anlatan iki deney yaptık. Aslında bir tanesini daha önce denemiştik. Geçenlerde aynı olayı anlatan ikinci bir deneyi bulunca iki deneyi birleştirip, bir olayı açıklamanın tek bir yolu olmadığını göstermeye çalıştım Sinem’e. 

1. Deney- Isınan hava genişler, soğuyan hava büzülür.

     *Yumurta kavonoza nasıl girdi?*

2. Deney- Isınan hava genişler, soğuyan hava büzülür.

     * Su bardağın içine nasıl doldu?*

DENEY ÖN BİLGİSİ

Hava, etrafımızı çepeçevre saran bir gaz karışımıdır.  Isınmasıyla birlikte, gaz molekülleri hareketlenir ve genişler. Soğumasıyla tekrar gaz moleküllerinin arasındaki mesafe azalır. Böylece gaz molekülleri bakımından yoğunlaşır. 

Yumurta kavanoza nasıl girdi?

Gerekli malzemeler:

-İyi pişmiş yumurta

-Yumurtanın neredeyse geçeceği büyüklükte bir kavanoz veya herhangi bir cam kap
-Sıcak su


                                                                          


Kavanoz sıcak suyun içinde bir süre bekletilerek ısınması sağlanır. Bir bez yardımıyla, sıcak suyun içinden alınır ve soyulmuş yumurta üzerine yerleştirilir. Kavonozun içindeki havanın soğumasıyla birlikte, içindeki hava büzülmeye başlar ve yumurtayı içine çeker.

Su bardağın içine nasıl doldu?

Gerekli malzemeler:

  1. Çukur tabak
  2. Su
  3. Gıda boyası veya herhangi bir renklendirici madde
  4. Mum
  5. Büyükçe bardak

Suyu, tabağın içine döküp üzerine çok miktarda gıda boyası ilave edip renklendirdik. Üzerine mumu yerleştirilip, yaktık. Bardağı, hafif eğik bir şekilde bir süre bekletip, mum sönmeye yakın, bardağı kapattık. Mumun sönmesiyle soğumaya başlayan hava, büzülür ve hacmini tamamlamak için suyu bardağın içine çeker.

Sonunda iki deneyi de Taylan’a rağmen tamamlayabildik. Her şeye müdahale söz konusu. Keşke ekstra bir fotoğraf çeken olsa da bir de kamera arkasını görüntüleye bilsem.:) 

Bunlar da ilginizi çekebilir:

SÜTTE RENK DALGALARI

Bugün yeni bir deneyde, yüzey aktif maddelerinin etkilerini inceleyelim dedik. Yapılması oldukça basit ve çocukların çok hoşlanacağı bir deney. Nitekim Sinem de bayıldı diyebilirim. 3-4 kere tekrarladı. 

DENEY ÖN BİLGİSİ

Yapacağımız deneyin yüzey aktif maddelerle  ve yüzey gerilimi ile ilgili olduğunu söyleyince Sinem yüzüme şaşkın şaşın baktı tabi. Daha önce bu kelimeleri duymamıştı. Zaten amacım da onu yeni, iki terimle tanıştırmaktı. O zaman, soruyu dolaylı yoldan sormak gerekir.

-Bulaşık deterjanı, çamaşır deterjanını, şampuanı niçin kullanırız?

-Bulaşıkları yıkamak için, kirli çamaşırları yıkamaka için saçımızı temizlemek için… yani kirleri uzaklaştırmak için.

-Peki acaba deterjanlar kirleri, çamaşırlardan nasıl uzaklaştırıyorlar?

-????

-Yıkama suyuna katılan sabun ve deterjanlar, suyun ıslatma özelliğini artırır; bu nedenle su, kumaş ve kirlere daha kolay girer. Bundan sonra kirin uzaklaştırılması başlar. Temizleme sıvısının her bir molekülünü, uzun bir zincir olduğunu düşünelim. Zincirin bir ucu suyu seven ve diğer ucu suyu sevmeyen veya kiri sevendir. Bu zincirin kiri seven uçları, bir kir parçacığına yönelir ve onun etrafını sarar. Aynı zamanda suyu seven uçlar, molekülleri ve kir parçacığını kumaştan uzaklaştırıp, onu su içerisine taşır. Böylece giysilerimiz temizlenmiş olur. Aynı şey kirli tabaklarımızı yıkarken de oluyor. 

Şimdi sıra bunu bir gösteri ile somutlaştırmaya geldi. Hayata geçirilmeyen bilgi, ezber bilgidir ve yaşamda kullanmadığımız sürece boş bilgidir bence.

DENEY İÇİN GEREKLİ MALZEMELER 

  1. Tabak
  2. Yağlı süt
  3. Gıda boyası
  4. Bulaşık deterjanı
  5. Pamuklu çubuk

DENEYİN YAPILIŞI

Bir miktar sütü tabağa boşaltıp üzerinde değişik renklerde gıda boyası damlattık. Bizim gıda boyamız toz halde olduğu için, amacımız da yağların uzaklaştırıldığını görmek olduğuna göre biraz yağ ile karıştırıp öyle damlatırsak olur diye düşündüm. Eğer sıvı gıda boyası varsa süte doğrudan damlatmanız yeterli olacaktır. Pamuklu çubuğu bulaşık deterjanına daldırıp bu renkli noktacıkların üzerinden süte daldırdık ve renk şöleni başladı.:)

NASIL OLDU?

Bulaşık deterjanı yüzey aktif madde olduğu için yağları uzaklaştırmaya çalışacaktır. Buradaki yağ sütün içinde bulunana yağdır. Bunu yaparken de  renkler de yağ ile birlikte dağılır. Yani deterjanların bulaşıklarımızı nasıl temizlendediğini görmüş olduk.

Eğlencesi, bir şeyler başarmanın mutluluğuyaşam deneyimi yanımıza kar kaldı.:)

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Köpük Şelalesi !

Uzun zamandır yapmayı planladığım bir deneyi, malzemelerini bulamadığım için yapamamıştım. Sonunda  kolayca bulunabilecek malzemelerle yapılanı bulunca neredeyse sevinçten havalara uçtum. Malzemeleri biraz değiştirerek köpük şöleni yaratmayı başardık. 

Malzemeler:

  • 500 mL’lik plastik su şişesi
  • 2 adet %9 ‘luk  hidrojen peroksit. (Saç boyalarının içinden çıkanlar. Ayrı da satılıyor)
  • Bulaşık deterjanı
  • Gıda boyası
  • 2 paket toz maya
  • Sıcak su
  • Kaşık
  • Büyükçe bir kap

Plastik su şişesine iki adet %9’luk hidrojen peroksit içeren sıvıyı boşalttık.

Göz kararı bulaşık deterjanı ve biraz gıda boyası ilave ettik. Ben

sıvı gıda boyası bulamadığım için toz kullandık ama sıvısı daha kullanışlı. 

İki paket toz mayayı yarım bardak sıcak suya ilave edip yaklaşık 1 dakika karıştırdık. Bu karışımı hızlı bir şekilde plastik şişedeki karışımın içine döktük.

Veeee.. işte köpük şöleni……

Son aşamayı büyüklerin yapması daha güvenli olur. Biz yaparken herhangi bir tehlikeli durum olmadı ama daha yüksek peroksit yüzdesi ile yapılırsa tahriş edici olabilir. Bu deneyi laboratuvar ortamında yapılırsa daha etkileyici olabilir. Laboratuvarda,  % 30’luk hidrojen peroksit ve potasyum iyodür kullanılır. Gaz ve ısı çıkışı nedeniyle dikkatli olmakta fayda var.  Bizim yaptığımız deneyde böyle bir tehlike yok.

Biraz da teorik bilgi :)

Bulaşık deterjanını köpük yapıcı madde olarak kullandık. Köpük baloncuğunun içini oksijenle doldurmamız gerekir ki köpürme olayı meydan gelsin. Hidrojen peroksit(H2O2), molekülünden bir tane oksijeni kopartırsak  köpük baloncuklarımız için kullanabiliriz. Reaksiyonu hızlandırmak için mayayı katalizör olarak kullandık. Çünkü olayı ne kadar hızlandırırsak , o kadar çok köpük meydana getirebiliriz. Reaksiyon ekzotermik olduğundan bir miktar ısı çıkışı olmaktadır.

Bunlar da ilginizi çekebilir:

Evde Zeka Geliştirici Faaliyetler

Bakmak mı görmek mi? İşte bütün mesele bu! 

Farklı düşünebilmek, yaratıcı çözümler üretebilmek, ayrıntılardaki can alıcı noktaları  görmek…

Çocuklara bunları öğretmek veya bu yönlerini geliştirebilmek, desteklemek, başarılı ve mutlu bir çocuk için merdivende bir basamak gibidir benim gözümde. Bu nedenle  evde yaptığımız faaliyetler, gösterdiğim çabam bu yönde. 

Evde yaptığımız faaliyetler:

ORİGAMİ

Kağıtları katlayıp değişik figürler yapmak.

Özellikle talimatları takip etmek, akıl yürütmeyi; katlamak, el- göz koordinasyonu geliştiriyor.

TANGRAM

Tangram, taş, kemik, plastik veya tahtadan yapılmış olan geometrik biçimlerdeki yedi adet parçayı bir araya getirerek çeşitli formlar oluşturma esasına dayalı yaratıcı bir zeka oyunudur.

YAP-BOZ

Parçaları birleştirip bir bütün oluşturmak esasına dayalı, zihinsel çaba gerektiren bir oyun. Başarma duygusu çocukların öz güvenini geliştirir.

RESİM TAMAMLAMA

Resimler yarıda bırakılıp gerisini hayal gücünüzü kullanıp çizmek çocuğunuza kalmış.

İlk çocuğunuza her şeyi kendiniz öğretmeye çalışıyorsunuz. İkinci çocuklarda işler biraz daha rahat.

Evde model çocuk olması, çocuğun ilgisinin kendiliğinden ortaya çıkmasına yardımcı oluyor.:)

 

Bunlar da ilginizi çekebilir: